काठमाडौं-
खाडी देशहरूले विश्व बजारमा तेल पुर्याउने पुरानो बाटो इरानसँगको युद्धपछि परिवर्तन गर्न थालेका छन्। यसअघि कम लागतमा तेल उत्पादन गरेर होर्मुज जलडमरूमार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पठाउने गरेका खाडी देशहरू अहिले उक्त मार्गमाथिको निर्भरता घटाउन नयाँ पाइपलाइन, तेल भण्डारण र वैकल्पिक निर्यात मार्ग निर्माणमा अर्बौँ डलर खर्च गरिरहेका छन्।
फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि होर्मुज जलडमरूमार्ग हुँदै हुने तेल ढुवानी निरन्तर प्रभावित भएको छ। समुद्री बारुदी सुरुङ, क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणको जोखिम, अमेरिका र इरानबीचको नाकाबन्दी तथा बढ्दो बिमा लागतका कारण यस मार्गबाट दैनिक पार हुने कच्चा तेलको मात्रा २ करोड ब्यारेलबाट घटेर ३७ लाख ब्यारेलमा झरेको बताइएको छ।
यसको प्रत्यक्ष असर साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कुवेतजस्ता खाडी देशमा परेको छ। त्यसैले यी देशहरूले नयाँ पाइपलाइन निर्माण, पुराना पाइपलाइनको क्षमता विस्तार तथा भारत, जापान र दक्षिण कोरियाजस्ता एसियाली मुलुकमा थप तेल भण्डारणको तयारी थालेका छन्।
यसै साता लाल सागरमा एउटा पानीजहाजमाथि भएको आक्रमणमा ६ जनाको मृत्यु भएको बताइएको छ। त्यसैले एउटा जोखिमपूर्ण मार्गबाट अर्को जोखिमपूर्ण मार्गतर्फ तेल ढुवानी सार्दा पनि खाडी देशहरूको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान हुने अवस्था छैन। विशेषज्ञहरूका अनुसार खाडी देशहरूले होर्मुज जलडमरूमार्गमाथिको निर्भरता निश्चित रूपमा घटाउनेछन्, तर त्यसलाई पूर्ण रूपमा त्याग्न भने सम्भव छैन।
होर्मुज जलडमरूमार्गका फाइदा यति धेरै छन् कि त्यसको पूर्ण विकल्प तयार गर्न कठिन छ। तर अब केवल यही एउटा मार्गमा निर्भर रहन पनि सम्भव नरहेको समेत बताइएको छ। यसरी इरानसँगको युद्धपछि खाडी देशहरूको तेल व्यापारमा ठूलो परिवर्तन देखिएको छ। भविष्यमा तेल निर्यातका लागि एउटै जलमार्गमा निर्भर रहनेभन्दा धेरैवटा पाइपलाइन, बन्दरगाह र भण्डारण केन्द्रमार्फत आपूर्ति सुरक्षित बनाउने रणनीति खाडी देशहरूले अघि बढाएका छन्।
